လင္းထက္ဦး: ဘာသာျပန္-၄

အေမရိကန္ အမ်ိဳးသမီးကဗ်ာဆရာ နာတာရွာ ထရက္ဒ္သေဝး

July 2, 2013 at 9:22pm

နာတာရွာ ထရက္ဒ္သေဝး (Natasha Trethewey) ဟာ သူမရဲ႕ လူမ်ိဳး၊ သမိုင္းေနာက္ခံ အေၾကာင္းအရာေတြကို ေမ႔ေပ်ာက္ပစ္ျခင္း၊ မိသားစု၊ အတိတ္ရဲ႕ ေအာက္ေမ႔သတိရစရာမ်ားနဲ႔ လုပ္ငန္းဆိုင္ရာ အဆင္႔အတန္းေတြအေပၚမွာ ေလးေလးနက္နက္ ျပန္ေျပာင္း ဆင္ျခင္သံုးသပ္ႏိုင္ျခင္းေတြေၾကာင္႔ အေမရိကန္ရဲ႕ အေျပာင္ေျမာက္ဆံုး ေခတ္ျပိဳင္ကဗ်ာဆရာေတြထဲက တစ္ေရာက္အျဖစ္ ဂုဏ္ျပဳသတ္မွတ္ျခင္းခံရပါတယ္။ သူမရဲ႕ ကဗ်ာေတြက ဆံုးရႈံးမႈကို ေပၚေပၚလြင္လြင္ ပံုဖမ္းႏိုင္တဲ႔ ထုတ္ေဖာ္ျပသမႈေတြကို ေပးစြမ္းႏိုင္သလို လူသားတို႔ရဲ႕ အတိတ္ကို ရွာေဖြမႈကိုလည္း ရဲေဆးတင္ေပးတတ္ပါတယ္။ မစ္စစၥပီဟာ သူမရဲ႕ ေမြးရပ္ျဖစ္ျပီး ထရက္ဒ္သေဝးဟာ ၁၉၈၉ ခုႏွစ္မွာ အဂၤလိပ္စာ အဓိက B.A ဘြဲ႔ကို University of Georgia ကေန ရရွိခဲ႔ပါတယ္။ ေနာက္ျပီး ေဂ်ာ္ဂ်ီယာတကၠသိုလ္ရဲ႕ စာနယ္ဇင္းပညာရပ္ မဟုတ္တဲ႔ ျပင္ပဘာသာရပ္အေနနဲ႔ ပထမဆံုး Pulitzer Prize ကို ၂၀၀၇ မွာ ရရွိခဲ႔သူ တစ္ဦးလည္း ျဖစ္တယ္။ ယခု လက္ရွိမွာေတာ႔ သူမဟာ Emory University ရဲ႕ ကဗ်ာေဗဒ ဘာသာရပ္မွာ Phillis Wheatley Distinguished Chair ဂုဏ္ထူးကို လက္ခံရရွိထားျပီး ဖန္းတီးမႈ အေရးအသား (creative writing) ဌာနမွာ စာသင္ၾကားတဲ႔ အလုပ္ကို လုပ္ကိုင္ေနပါတယ္။

ထရက္ဒ္သေဝးကို လူျဖဴပါေမာကၡ ဖခင္နဲ႔ လူမည္း လူမႈဖူလံုေရးဝန္ထမ္း မိခင္တို႔က မစ္စစၥပီမွာ ေမြးဖြားခဲ႔ပါတယ္။ ဒါဟာ သူမအတြက္ေတာ႔ ငယ္စဥ္ကတည္းက သူမဟာ မည္သူမည္ဝါျဖစ္ေၾကာင္း ဆိုတဲ႔ ေမးခြန္းမ်ိဳးကို ေမးတတ္ေစေအာင္ ဖန္တီးေပးလိုက္တာပါပဲ။ သူမ သူ႔နည္းသူ႔ဟန္နဲ႔ အျမဲေျပာေလ႔ရွိတာကေတာ႔ "ကေလးတစ္ေယာက္အေနနဲ႔ လူေတြက က်မကို ေငးစိုက္ၾကည္႔ၾကတယ္ဆိုတာကို က်မ အထူးတလည္ သတိထားမိတယ္။ က်မ ဘဝတစ္ေလွ်ာက္လံုးလဲ အေမးျမန္းခံေနခဲ႔ရတယ္။ မင္းက ဘာလဲ ဘယ္လဲ ဆိုတာမ်ိဳး။ က်မ အေမက လူမည္းလူမ်ိဳး ဒါေပမယ္႔ က်မ အေဖကေတာ႔ လူျဖဴတစ္ေယာက္ျဖစ္ေနတာကိုး။" ဆိုတာမ်ိဳးပါပဲ။ ထရက္ဒ္သေဝးရဲ႕ ငယ္စဥ္ဘဝမွာ ကတည္းက ရွိေနခဲ႔တဲ႔ ေတာင္ပိုင္းေဒသစြဲ လူမ်ိဳးေရး အေမြဟာ သူမရဲ႕ စာေပေတြမွာ တည္ရွိဆဲ တည္ရွိျမဲျဖစ္ေၾကာင္းကိုလည္း အသားေပးေဖာ္ျပေနတယ္။ အင္တာဗ်ဴးတစ္ခုမွာေတာ႔ ေတာင္ပိုင္းေဒသမွာ ၾကီးျပင္းခဲ႔ျခင္းမႈအေပၚထားတဲ႔ သူမရဲ႕ ရႈပ္ေထြးခက္ခဲတဲ႔ အျမင္ေတြကို ဒီလိုေျပာျပခဲ႔ပါတယ္။ "က်မထင္တာကေတာ႔ ရွင္ဟာ အေမရိကန္ အာဖရိကန္ႏြယ္ စာေရးသူတစ္ေယာက္ ျဖစ္ေကာင္းျဖစ္မယ္ဆိုရင္ ေတာင္ပိုင္းေဒသနဲ႔ ပတ္သတ္တဲ႔ ခ်စ္ျခင္း-မုန္းျခင္း ဆက္ဆံေရးမ်ိဳး ရွိကိုရွိေနမွာပဲရယ္။ ေနာက္ျပီး အဲဒါကို က်မ သေဘာက်တယ္။ ဒါေပမယ္႔ ဒီကိစၥနဲ႔ပတ္သတ္လို႔ ေဖာ္ထုတ္ေျပာျပဖို႔လိုတဲ႔ လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ေလးေတြ ရွိတယ္ဆိုတာကိုလည္း က်မ သိေနပါတယ္”။

သူမရဲ႕ Native Guard ကဗ်ာစာအုပ္ထဲမွာပါတဲ႔ "အျဖစ္အပ်က္" ဆိုတဲ႔ ကဗ်ာမွာ သူမတို႔ မိသားစုျခံထဲမွာရွိတဲ႔ လက္ဝါးကပ္တိုင္ကို လက္ယာစြန္းေရာက္ ေဖာက္ျပန္ေရးအင္အားစုေတြ လာျပီး မီးရွိဳ႕ ဖ်က္ဆီးခဲ႔တဲ႔ ညအေၾကာင္းကို အခုလို အေသးစိတ္ျပန္ေျပာျပထားတယ္။

ဝတ္ရံုျဖဴနဲ႔ လူတစ္သိုက္အျဖစ္ ဘုရားခင္ရဲ႕ တမန္ေတာ္ေတြလို စုရံုးေရာက္လာခဲ႔ၾကပံုပဲ
သူတို႔လုပ္ေဆာင္စရာေတြ ျပီးတာနဲ႔ တိတ္ဆိတ္စြာ ျပန္ထြက္သြားၾကတယ္
ဘယ္သူမွေတာ႔ ေရာက္မလာခဲ႔ဘူး

.....

တကယ္ေတာ႔ ဘာဆို ဘာမွ မျဖစ္ပ်က္ခဲ႔ပါဘူး
ျဖာေနတဲ႔ မီးလွ်ံေတြက မနက္မိုးမလင္းခင္ လံုးဝ မွိန္သြားခဲ႔ျပီ
ငါတို႔ဟာ ဒီဇာတ္လမ္းကို ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တိုင္း ေျပာလို႔

သူမ အသက္ေျခာက္ႏွစ္ေရာက္တဲ႔အခါမွာ သူမ မိဘႏွစ္ပါး ကြာရွင္းျပဲစဲခဲ႔ၾကတယ္။ သူမ မိဘေတြရဲ႕ လမ္းခြဲမႈအျပီးမွာ ထရက္ဒ္သေဝးက သူမ မိခင္နဲ႔အတူ Atlanta ကို ေျပာင္းေရြ႕ေနထိုင္ခဲ႔တယ္။ ေနာက္ပုိင္း ႏွစ္အနည္းငယ္အၾကာမွာေတာ႔ University of Georgia မွာ တက္ေရာက္ပညာသင္ယူခဲ႔တယ္။

ထရက္ဒ္သေဝးရဲ႕ ကဗ်ာေတြမွာ အမ်ားအားျဖင္႔ သူမဘဝရဲ႕ အတိတ္ဇာတ္ေၾကာင္းေတြနဲ႔ အေမရိကန္လူမ်ိဳးေတြရဲ႕ သာမန္ေယဘူယ် အတိတ္ကာလကို ေပါင္းစပ္ျပီး ဇာတ္အိမ္ဖြဲ႕ ေရးေလ႔ရွိတယ္။ Native Guard မွာေတာ႔ မစ္စစၥပီ Ship Island မွာ အေမရိကန္ေတာင္ပိုင္း ခြဲထြက္ေဒသအက်ဥ္းသားေတြကို ေစာင္႔ေရွာက္ထားတဲ႔ လူမည္းျပည္ေထာင္စု တပ္ရင္းတစ္ခုရဲ႕ ဇာတ္ေၾကာင္းကို တပ္သားတစ္ေယာက္အျမင္နဲ႔ ခံစားျပီး မူလအေျခအေနအတိုင္း မပ်က္မယြင္း တင္ျပထားတယ္။ သူမ အဆိုအရ "ဆင္ျခင္တုံတရားကို ေထာက္ထားျပီး က်မတို႔အေနနဲ႔ ေမ႔ပစ္ဖို႔လိုအပ္တဲ႔ အေၾကာင္းအရာေတြ အမ်ားၾကီး ရွိေနတယ္။ ဒါေပမယ္႔ အဓိကအခ်က္က ဘာလဲဆိုရင္ သမိုင္းေနာက္ခံအခ်က္ေတြ အတိတ္ေမ႔ကုန္ျခင္းကို ေရွာင္ရွားႏိုင္ဖို႔အတြက္ ေမ႔ေပ်ာက္ပစ္ဖို႔နဲ႔ အမွတ္တရရွိေနဖို႔ လိုအပ္တာေတြကို ဟန္ခ်က္ညီေအာင္ ခ်ိန္ထိုးတတ္ဖို႔ပဲ။ " ဒီအယူအဆအမွားကို ေရွာင္တိမ္းခ်င္တဲ႔ ဆႏၵဟာ ထရက္ဒ္သေဝးရဲ႕ ကဗ်ာနဲ႔ စာေပေတြမွာ ယေန႔အထိ ေတာက္ေလွ်ာက္ ဆက္လက္တည္ရွိေနပါေသးတယ္။

မၾကာေသးမီက ထုတ္ေဝခဲ႔တဲ႔ Beyond Katrina: A Meditation on the Mississippi Gulf Coast စာအုပ္နဲ႔ သူမရဲ႕ ေမြးရပ္ျဖစ္တဲ႔ မစ္စစၥပီ Gulfport ျမိဳ႕နဲ႔ ေလမုန္တိုင္းရဲ႕ ရိုက္ခတ္မႈေၾကာင္႔ အက်ပ္အတည္း အခက္အခဲေတြနဲ႔ ၾကံဳခဲ႔ရတဲ႔ ေဒသခံ လူထုကို ဂုဏ္ျပဳထားခဲ႔တယ္။

သူမရဲ႕ ပထမဆံုး ကဗ်ာေပါင္းခ်ဳပ္ကို ၂၀၀၀ ခုႏွစ္မွသာ ပံုႏွိပ္ထုတ္ေဝခဲ႔ေပမယ္႔ ထရက္ဒ္သေဝးဟာ အဲဒီအခ်ိန္မွာ သူမရဲ႕ ကဗ်ာေတြအတြက္ ဂုဏ္ျပဳဆုေပါင္းမ်ားစြာကို ရရွိေနခဲ႔ျပီးပါျပီ။ Native Guard ကဗ်ာနဲ႔ ပူလစ္ဇာဆုကို ရျပီးတဲ႔အျပင္ ၁၉၉၉ ခုႏွစ္မွာ Domestic Work ကဗ်ာနဲ႔ Cave Canem ကဗ်ာဆု၊ ၂၀၀၁ ခုႏွစ္မွာ Mississippi Institute of Arts and Letters Book Prize ဆု နဲ႔ 2001 Lillian Smith Award for Poetry ဆုေတြကို အသီးသီး ရရွိခဲ႔ပါတယ္။ Bellocq's Ophelia စာအုပ္ဟာ 2003 Mississippi Institute of Arts and Letters Book Prize ဆုကို ရခဲ႔ျပီး American Library Association ရဲ႕ 2003 Notable Book အျဖစ္ သတ္မွတ္ဂုဏ္ျပဳျခင္း ခံရပါတယ္။ ထရက္ဒ္သေဝးဟာ Guggenheim Foundation နဲ႔ Rockefeller Foundation နဲ႔ National Endowment for the Arts တို႔ရဲ႕ ဂုဏ္ထူးေဆာင္ အဖြဲ႔ဝင္အျဖစ္လဲ သတ္မွတ္ျခင္းခံရျပီး Harvard University မွာ အဆင္႔ျမင္႔ပညာသင္ၾကားဖို႔ Bunting Fellowship Program of the Radcliffe Institute ကေပးတဲ႔ ပညာသင္ေထာက္ပံ႔ေၾကးကုိလဲ ရရွိခဲ႔ပါေသးတယ္။ The Southern Review လို စာေစာင္ေတြအတြက္လဲ သူမက မၾကာခဏ ပံ႔ပိုးေပးတတ္ပါတယ္။ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္မွာေတာ႔ Georgia Woman of the Year အျဖစ္ ေရြးခ်ယ္ျခင္းခံခဲ႔ရတယ္။

ထရက္ဒ္သေဝးရဲ႕ ေနာက္ဆံုး ကဗ်ာစာအုပ္ Thrall ကို၂၀၁၂ မွာ ထုတ္ေဝခဲ႔ပါတယ္။ တစ္ႏွစ္တည္းမွာပဲ သူမဟာ မစ္စၥစပီရဲ႕ ႏိုင္ငံေတာ္ ကဗ်ာဆရာအျဖစ္ ဂုဏ္ျပဳခန္႔အပ္ျခင္းခံရျပီး Librarian of Congress ျဖစ္တဲ႔ James Billington ကလဲ သူမကို အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုရဲ႕ တစ္ဆယ္႔ကိုးေရာက္ေျမာက္ ႏိုင္ငံေတာ္ ကဗ်ာဆရာအျဖစ္ ခန္႔အပ္ခဲ႔ပါတယ္။
သူမက အင္တာဗ်ဴးတစ္ခုမွာ ကဗ်ာနဲ႔ပတ္သတ္လို႔ သူမအျမင္ကို အခုလို ေျပာထားတာကို ေတြ႔ရတယ္။

"ကဗ်ာဟာ သူတို႔ဘဝအတြက္ အဓိပၸါယ္တစ္စံုတစ္ခုေလာက္ ရွိႏိုင္မလားလို႔ က်မ သာမန္ျပည္သူလူထုကို ေမးၾကည္႔ခ်င္တယ္။ ကေလးေတြဟာ ပန္းေဂၚဖီစိမ္းကို ျမင္လိုက္ရင္ သစ္ပင္ငယ္ေလးေတြ လို႔ေခၚတတ္တယ္။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ႔ သူတို႔က ပန္းေဂၚဖီစိမ္း ဆိုတဲ႔ စကားလံုးတစ္လံုး အေနနဲ႔တင္ ျမင္တာမဟုတ္ဘူး။ ဒီအရာဟာ ဘာနဲ႔တူသလဲဆိုတဲ႔ အရုပ္ပံုစံ အသြင္ကိုပါ ျမင္တတ္လို႔ပဲ။ က်မတို႔လို အရြယ္ေရာက္ျပီးသား လူၾကီးေတြအေနနဲ႔ အဲသလုိ စဥ္းစားဖို႔ ေမ႔ေနတတ္ၾကတယ္။ အရာတစ္ခုရဲ႕ ပံုစံကိုပါ ျမင္သာေအာင္ စဥ္းစားတတ္ဖို႔ ေမ႔ေနၾကျပီး အျမဲတမ္း သတိေပးေနခံရတတ္တယ္။"

သူမရဲ႕ ကဗ်ာအခ်ိဳ႕ကို ေအာက္မွာ ေဖၚျပေပးလိုက္ပါတယ္။

ျဖစ္ရပ္

ငါတို႔ဟာ ဒီဇာတ္လမ္းကို ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တိုင္း ေျပာလို႔
ကန္႔လန္႔ကာကိုဆြဲခ်ျပီး ျပတင္းေပါက္ေတြကေန ဘယ္လို စူးစိုက္ၾကည္႔ခဲ႔သလဲ
ဘာဆို ဘာမွ မျဖစ္ပ်က္ခဲ႔ေသာ္လည္း
ေလာင္ကၽြမ္းျပီး ျမက္ခင္းဟာ အခုတဖန္ ျပန္စိမ္းလန္းလို႔

ကန္႔လန္႔ကာကိုဆြဲခ်ျပီး ျပတင္းေပါက္ေတြကေန စူးစိုက္ၾကည္႔ခဲ႔တယ္
ခရစ္စမတ္သစ္ပင္လို က်ားကန္ထားတဲ႔ လက္ဝါးကပ္တိုင္မွာ
ေလာင္ကၽြမ္းျပီး ျမက္ခင္းဟာ စိမ္းလန္းေနဆဲ - ေနာက္ေတာ႔
ငါတို႔အခန္းေတြကို အေမွာင္ခ်လိုက္တယ္ - မွန္လံုေရနံဆီ မီးအိမ္ကို ထြန္းညွိလိုက္တယ္

ခရစ္စမတ္သစ္ပင္လို က်ားကန္ထားတဲ႔ လက္ဝါးကပ္တိုင္မွာ
လူတစ္သိုက္ စုရံုးေရာက္လာခဲ႔တယ္ - ဝတ္ရံုျဖဴေတြက ဘုရားခင္ရဲ႕ တမန္ေတာ္ေတြလို
ငါတို႔အခန္းေတြကို အေမွာင္ခ်လိုက္ျပီး မွန္လံုေရနံဆီ မီးအိမ္ကို ထြန္းညွိလိုက္တယ္
ဆီအျပည္႔ခြက္ထဲမွာ မီးစာေတြ ကတုန္ကယင္နဲ႔ လႈပ္ခတ္လို႔

ဝတ္ရံုျဖဴနဲ႔ လူတစ္သိုက္အျဖစ္ ဘုရားသခင္ရဲ႕ တမန္ေတာ္ေတြလို စုရံုးေရာက္လာခဲ႔ၾကပံုပဲ
သူတို႔လုပ္ေဆာင္စရာေတြ ျပီးတာနဲ႔ တိတ္ဆိတ္စြာ ျပန္ထြက္သြားၾကတယ္
ဘယ္သူမွေတာ႔ ေရာက္မလာခဲ႔ဘူး
ဆီအျပည္႔ခြက္ထဲမွာ မီးစာေတြ တစ္ညလံုး ကတုန္ကယင္နဲ႔ လႈပ္ခတ္ေနခဲ႔
ျဖာေနတဲ႔ မီးလွ်ံေတြက မနက္မိုးမလင္းခင္ လံုးဝ မွိန္သြားခဲ႔ျပီ

သူတို႔လုပ္ေဆာင္စရာေတြ ျပီးတာနဲ႔ လူတစ္သိုက္ တိတ္ဆိတ္စြာ ျပန္ထြက္သြားၾကတယ္
ဘယ္သူမွေတာ႔ ေရာက္မလာခဲ႔ဘူး
ျဖာေနတဲ႔ မီးလွ်ံေတြအားလံုး မနက္မိုးမလင္းခင္ မွိန္သြားခဲ႔ျပီ
ငါတို႔ဟာ ဒီဇာတ္လမ္းကို ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တိုင္း ေျပာလို႔

* * * *

အခ်ိန္နဲ႔ ေနရာရဲ႕ သီအိုရီ

ဒီေနရာကေန အဲဒီေနရာကို ေရာက္ႏိုင္တယ္ သို႔ေသာ္
အိမ္ အျပန္လမ္းကေတာ႔ မရွိ

မင္းသြားတဲ႔ ေနရာတိုင္းဟာ မင္း မေရာက္ဖူးေသးတဲ႔
အျခားတစ္ေနရာရာပဲ။ ဒီလိုမ်ိဳး စမ္းၾကည္႔

မစ္စစၥပီ အျမန္လမ္းမ ၄၉ ကေန ေတာင္ပိုင္းကို ဦးတည္သြား
မိုင္တိုင္အမွတ္ တစ္ခုျပီးတစ္ခုဟာ မင္းဘဝရဲ႕ ေနာက္ထပ္ တစ္မိနစ္ကို

အမွတ္အသား ျခစ္ေနတယ္။ ဒီလမ္းအတိုင္း လိုက္သြား
ပင္လယ္ကမ္းေျခမွာ ရွိတဲ႔ သူ႔ရဲ႕ သဘာဝ အဆံုးသတ္နိဂံုး

တစ္ဖက္ပိတ္လမ္းဆီ။ မိုးကို ျခိမ္းေျခာက္ေခၚေနတဲ႔ ေကာင္းကင္ျပင္ထဲ
ပုဇြန္ဖမ္းေလွေတြရဲ႕ ရြက္တိုင္ဆိုင္းၾကိဳးေတြခ်ဳပ္ထားပံု ေလ်ာ႔ရိေလ်ာ႔ရဲ

ဂါ႔ဖ္ေပါ႔ထ္ရဲ႕ ဆိပ္ခံတံတားေပၚမွာ။ လမုေတာ ရႊံ႕ႏြံ႕ေပၚမွာ ၂၆ မိုင္ ရွည္တဲ႔ သဲေတြ
ပံုထားတဲ႔ အတိတ္ရဲ႕ ေျမျပင္ကို ျမွဳပ္ထားတဲ႔ လူလုပ္ ကမ္းေျခကို ျဖတ္သန္းခဲ႔။

အစီအစဥ္မက် စာမ်က္ႏွာအလြတ္ေတြနဲ႔ ေအာက္ေမ႔စရာအျပည္႔ က်မ္းခိုင္လို
မင္း သယ္ကိုသယ္ရမယ္႔ ပစၥည္းေတြကိုသာ ယူေဆာင္လာခဲ႔။

သေဘၤာကၽြန္းဆီသြားဖို႔ ေလွေပၚတက္ရမယ္႔ ေနရာ။ ဆိပ္ကမ္းမွာ
တစ္စံုတစ္ေယာက္က မင္း ရုပ္ပံုကို ရိုက္ယူလိမ္႔မယ္။

ဓာတ္ပံုေပါ႔ - မင္း ဘယ္သူျဖစ္ခဲ႔လဲ ဆိုတဲ႔
အတိတ္ကမင္းဟာ မင္း ျပန္လာခ်ိန္မွာ ေစာင္႔ေနလိမ္႔မယ္။

"Incident"